Alp Er Tunga

Yiğitliğin Sembolü Alp Er Tunga ve Hikâyesi

Alp Er Tunga, tarihe adını altın harflerle yazdırmış, en büyük kahramanlıklara sahip, yiğitliğin sembolü olarak ilan edilen bir Türk hakanıdır. Türk tarihinde geçen bir diğer ismi de Alp Er Tonğa’dır. Bütün kaynaklar Alp Er Tunga’yı yaptığı kahramanlıklar, kazandığı büyük zaferlerin yanı sıra, çok zeki, bilgili, geniş kültürlü bir hakan olarak da tanımlamıştır.

Hükümdarlığı zamanında sık sık savaşa girdiği İranlılar bile düşmanları olmasına rağmen, Alp Er Tunga’ya İran destanlarında ve tarihlerinde saygıyla yer vermişlerdir. Firdevsi bir İran destanı olan Şehnamesin’de, Alp Er Tunga’yı Turan ülkesinin ulu Hakanı, İran-Turan savaşlarının büyük komutanı olarak tanımlayıp, iki ülke arasında yapılan savaşlara yer vermiştir. İranlılar Alp Er Tunga’ya, Afrasyab adını takmışlardır.

Alp Er Tunga başka ülkeler tarafından, tarihi birçok kaynakta da kahramanlıkları, bilgeliği ve zekasıyla saygıyla yer almıştır. Kaşgarlı Mahmut Divan-ı Lügati’t Türk adlı eserinde, Yusuf Has Hacip’te Kutadgu Bilig adlı kitabında Alp Er Tunga’ya ve hakanın kahramanlıklarına geniş yer vermiştir. Asur kaynaklarında Maduva, Heredot Kaynaklarında ise Madyes adı ile yer alan Alp Er Tunga, Orhun Yazıtlarında ise Er Tunga olarak geçmektedir.

Alp Er Tunga uzun yıllar İran ile yaptığı bütün savaşlarda büyük bir başarı elde etmiştir. İranlı hükümdar Keyhusrev’in bir davetine katıldığı sırada, haince bir tuzağa düşürülerek hayatını kaybetmiştir. Tarihi kaynaklarda yer alan, Alp Er Tunga haince bir suikast sonucu hayatını kaybedince ona ithafen yazılan en ünlü ağıt ise şudur;

O zamanların Türkçesi ile ağıt;

 

‘’Alp Er Tunga öldi mü?

Isiz ajun kaldı mu?

Ödlek öçin aldı mu?

Emdi yürek yırtılur.

 

Ödlek yırag közetti

Oğrun tuzağ uzattı

Begler begin azıttı

Kaçsa kah kurtulur?

 

Begler atın urgurup

Kadgu anı turgurup

Mengzi yüzi sargarup.

Korkum angar türtülür.

 

Uluşıp eren börleyü

Yırtıp yaka urlayu

Sıkrıp üni yırlayu

Sığtap közi örtülür.

 

Könglüm için ötedi.

Yitmiş yaşıg kartadı

Kiçmis ödig irtedi

Tün kün kiçip irtelür. ‘’

 

Günümüz Türkçesi ile de aynı ağıt şöyledir;

‘‘Alp Er Tunga öldü mü?

Kötü dünya kaldı mı?

Felek öcünü aldı mı?

Şimdi yürek yırtılır.

 

Feleğin silahı hazır

Gizli tuzak kurdurur

Beylerbeyini vurdurur

Kaçsa nasıl kurtulur?

 

Beyler atlarını yorup

Kaygıdan çaresiz durup

Beti benzi sararıp

Sarı safrana döndüler.

 

Erler kurt gibi hıçkırdı

Yaka bağır yırtıp durdu

Acı ağıtlar çığırdı

Yaş akar gözler kurur.

 

Gönlüm içinden yandı

Geçmiş zamanı andı.

Geçen günler nerededir?

Gece gündüz aranıyor.’’

Bir cevap yazın