Türk mitolojisinin önemli öğeleri

Türk Mitolojisinin Önemli Öğeleri

Efsane bilimi olarak da bilinen mitoloji ilkel dönemde ki yaratıkların, tanrıların, tanrıçaların ve insanların yaşadıklarını masalsı biçimde anlatma şekli denebilir.

Mitoloji özellik bakımından incelendiğinde destanlara benzetilse de birbirinden ayıran özelliklerin sayısı oldukça fazladır. Örnek vermek gerekirse mitolojide gerçeklik söz konusu olmaz iken destanlarda ele alınan temel esas gerçekliktir. Mitoloji de anlatılanların tamamı kişilerin kendi hayal dünyasına göre şekil alırken destanları oluşturan yapı taşı gerçeklik olarak kabul edilir.

Mitolojinin aslına bakıldığında tarihte yaşamış canlıların rastladıkları olaylara yorum yapamayıp doğaüstü güçlere sahip olduklarını düşünmeleri ve bunları hayal dünyasında şekillendirdikleri görülüyor.

Ay ve Yıldız, Bozkurt, Su, Işık, ateş vb. öğeler destanlarda olduğu gibi mitoloji de ehlileştirilmiş ve sıklıkla kullanılan öğeler olarak karşımıza çıkmaktadır.

Mitolojinin ilk örneklerini ise Altay dağlarının bölgesinde bulmak mümkündür. Türklerin bu bölgelerde uzun süreler barınmaları ve geçmişte yaşayan ırkların yapı biçimlerinden etkilenmeleri bu konudaki tezleri güçlendirmektedir.

Yunan, Mısır, Roma gibi kültürlerin yanı sıra Türk Mitolojisine ait çok fazla bilgi yoktur. Yine de bu durum Türkler ve kahramanlıklarını rol model almalarına engel olmamış. Hatta Sümerler vasıtası ile orta doğu topraklarına, medeniyetlerine ardından eski Yunan’a kadar uzanması ve bu kültürlerin yapı taşlarını oluşturmaya rol model olmuştur.

Türk mitolojisini oluşturan temel unsurlar ise destanlar ve burada bahsi geçen kahramanlıklar olmuştur. Bu kahramanlar ve destanlar şu şekildedir;

Ergenekon Destanı;

Günümüzde de hala kutlamaları gerçekleştirilen Nevruz Bayramı olarak bilinen günün başlangıcıdır. Yenilerek uzaklaşmak zorunda kaldığı toprakları bir maden dağını eriterek tekrar ele geçiren Türklerin kutlama yaptıkları ve bugüne nevruz adı verildiği konu edinmiştir.

Bozkurt Destanı;

Büyük yenilgi ile katledilen Türklerden sağ kalan iki kardeşi Bozkurt’un emzirerek büyütmesi ve tekrar Türklerin bir araya toplanması konu edilmiştir. Türklerin bilinen en önemli destanı olma özelliğine de sahiptir.

Yaratılış;

Altay Türklerine ait olup Türklerin ve hatta insanlığın yaratılışının başlangıcı olan destandır.

Destanda adı geçen Tanrı olarak kabul edilen Ülgen kuş olup suların üzerinde uçtuğu ve konacak yer bulamadığında gökten bir ses geldiği rivayet edilir. Denizin üzerine çıkan taşa konması söylenen Tanrı Ülgen bir taşa konar ve yerin göğün yaratılması gerektiğini düşünür biçare düşünürken denizde yaşayan Ak ene isimli ruhun yardımları ile önce yeri sonra gökleri yaratmıştır.

Türeyiş Destanı;

Burada bahsi geçen destan ise Oğuz boylarına ait olan türeyiş destanı ile ortak özelliklere sahiptir. Gökten gelen bir dişi kurt ile Türk hakanının çiftleşmesi sonucu Türk soyunun oluştuğu konu edilmiştir. Diğer Türk toplumları farklı şekilde ele alsa da bu hikâye birçok Türk boylarında benzerlik gösterir.

Alp Er Tunga Destanı;

Saka ve İskitlerin Hakan’ı olarak kabul edilen Yiğit Alp Er Tunga’nın Kahramanlıklarını konu edinen destandır.

Oğuz Kağan Destanı;

Yüzü gök, ağzı ateş, gözleri ela, saçı kaşı kara olarak tasvir edilen, Türklerin Atası olarak kabul edilen Oğuz Kağan’ın ve Kahramanlıklarının konu edildiği destandır.

Dede Korkut Hikâyeleri, Kartal Ana Efsanesi, Erlik Han Efsanesi gibi efsane ve destanlar mitlerin önemli ögeleridir.

Türk mitolojisinde bahsi geçen diğer önemli ögeler ise;

Tengri: En büyük tanrı olarak, Erlik Han: İblis olarak, AyDede: Ay tanrısı olarak, Gün Ana: Güneş tanrıçası olarak, Umay: Yaşam tanrıçası olarak, Ülgen: İyilik tanrısı olarak, Mergen: Haberci olarak, Utkuuçi: Cebrail olarak, Ayizit (Afrodit): Güzellik tanrıçası olarak, Kubey Hatun: Doğum tanrıçası olarak, Asena: Türklere yol gösteren dişi kurt olarak, AlKarısı: Gebelere musallat olan kötü cadıdır.

Balık Kuş: Kıtaların yaratılmasında denizden toprak taşıyarak yardım eden tanrı elçisi olarak,

Ötügen: Yer tanrıçası olarak, Hüma Kuşu: Cennet Kuşu olarak, Gök kurt: Göktürklerin atası olarak, Kut: Bereket, mutluluk olarak bilinir ve sığdıramadığımız birçok örnek Türk mitolojisinin önemli öğeleri olarak kabul edilmektedir..

Bir cevap yazın