Pantheon

Türk Mitolojisinde Pantheon

Hayret ve korku uyandırmaları sebebi ile ilk insanlar, doğa olaylarının kutsallığına inanmışlardır.

Türk mitolojisinde Tanrı ve Tanrıçalar hayli fazladır. Tengri kelimesi, Türk mitolojisinde hem Tanrılara hem de Tanrıçalara verilmiş bir unvandır. Yani tengri kelimesinin cinsiyeti yoktur.

Farklı Türk görüşlere göre, eski Türk inancının çok tanrıcı mı yoksa tek tanrıcı mı olduğu konusu kesin değildir. Türk mitolojisinde pantheon her ne kadar adaletli ve şefkatli, iyi ve güzel yanları ile öne çıkıyor olsa içerisinde kötü ruhlar aracılığı ile kötülük yapmakta olan figürler bulunmaktadır. İnsanlığın temelinde var olan iyilik ile kötülük savaşı, onların inançlarına da yansımıştır.

Zamandan bağımsız olan bu varlıkların mekânları ile genellikle yeraltı, yıldız, deniz, dağ, gök olabilir. Bazıları bir surete bürünse de bir kısmı görünmezdir, cisimsizdir. Türk mitolojisi ise bu anlamda hayli zengin figürlere sahiptir.

Pantheon bir mitoloji ya da dine özgü tüm Tanrıların birliği, çok Tanrılı dinlerde bir ulusun, bir halkın bütün tanrılarına verdiği isimdir.

Türk Pantheonu Kimlerden Oluşur?

Türk pantheonu oluşturan tanrılar; Gök Tanrı, Erlik, Ülgen, Yer-Sub, Umay, Ayzıt, Yayık’dır.

Gök Tanrı; En üst varlıktır. Her şeyin başı ve yaratıcısıdır. Yasa ve düzeni dünyaya getirir. Gök Tanrı’nın en büyük tengri olduğuna inanılır. Zaferle veya felâketle karşı karşıya kalmak Gök Tanrı’nın isteğine göre olur.

Erlik; Kıvırcık saçlı, sakalı dizlerine kadar uzanan, karakaş ve gözlü olarak tasfir edilen Erlik’in demirden ve balçıktan yapılmış sarayı vardır. Oturduğu taht gümüştendir ve kendisine korkudan dolayı saygı duyulur. Kötü ruhların tamamı onun kontrolündedir. Hatalık ve kötülük ile ilişkilendirilmiş bir ruhtur.

Ülgen; Göğün en yüksek yerinde ikâmet eder, asıl işi iyiliktir ve altın kapılı saray içinde altından bir tahtı vardır. Herşeyin hâkimi olarak kabul görüldüğü için Ülgen adına, törenler yapılıp kurbanlar kesilir. Gök gürültüsü ve yıldırımları, rahmetli yağmurları o meydana getirir. İnsanlara ateşi veren Tanrı Ülgendir.

Yer-Sub; Bir kısım araştırmacıya göre ruhların topluluğunu, bir kısım araştırmacıya göre ise bir zümreyi temsil etmektedir. Yer-Sub’a göre yer ve su beraberliği kutsaldır. Tepeler yüksek olduğu ve göğe daha yakın olduğu için kutsal kabul edilir.

Umay; Bir dişi ruh olan Umay, Çocuk, kadın ve hayvanları korur. Güneş ile ilişkili olduğu için ona sarı kız da denilir. Güneşin aşırı vermesi, Umay’ın ocak ve ateş kültürü ile ilişkili olduğunu gösterir.

Ayzıt; Namus ve güzelliğin sembolüdür. Gebe kadınları himâye eder. Bu neden ile doğum, aşk ve sevgi ile ilişkilendirilir. Kendisine yüksek sesle seslenilmesinden oldukça hoşlanır.

Yayık; Görevi insanları kötülükten korumaktır. İnsanlar ile Ülgen arasında elçilik yapar ve şamanın gök yolculuğunda ona ışık tutar. Göl, Irmak ve taşmış sular ile ilişkilendirilir. Kurbanların canlarını göğe uçurur.

Bir cevap yazın