efsaneler

Türk Mitolojisinde Anlatılan Efsaneler

Dünya Mitolojileri arasında yer alan pek çok efsane vardır. Bu efsaneler, toplumun inançlarını ve değerlerini bize aktarmaktadır. Bu nedenle bir toplum ile ilgili yapılan incelemelerde mitolojisi mutlaka ele alınmaktadır.

Türk toplulukları arasında anlatılmakta olan pek çok efsane vardır. Bu efsaneler mitolojide oldukça önemli bir yere sahip olup, aynı zamanda bazı tanrılar ve unsurlara da önemli bir konum vermektedirler. Türk Mitolojileri arasında Türeme ve Yaradılış ile ilgili olan efsaneler en önemli konular arasında bulunmaktadır. Bu efsaneler Türklerin yaratılış ve türeme konusunda düşündükleri ve felsefi dünyalarına da ışık tutmaktadır. Bu yazımızda Türk Mitolojisinde anlatılan efsanelere yer vererek, bu konuda yaradılış ve türeme efsanelerini yazacağız.

Yaradılış Efsanesi

Yaradılış efsanesinde her yer, ucu bucağı olmayan bir su biçimindedir. Ülgen, bu su üzerinde uçmuş, ancak konacak herhangi bir yer bulamamıştır. Tam bu esnada ilham gelir. Kendine göklerden bir emir gelmesi üzerine Ülgen denizden yeni çıkan bir taşa çıkar. Ardından yaratma işini nasıl yapacağını düşünürken, Ak-Ene bunu nasıl yapacağını söyler ve öğretir. Böylece yer ve gök yaratılır. Bu konuda balıklar, arzın dengesini sağlamaktadırlar ve balığa da böylece kutsallık verilmiştir.

Yaratma efsanesi konusunda farklılıklar da mevcuttur. Farklı bir yaratma efsanesinde yaratma işi şöyle geçmektedir.

Tanrı, kişiye suya dalarak toprak çıkarmasını söyler. Kişi, ardından bu toprağı tanrıya verir ve tanrı toprağı su üzerine atarak yer olsun der ve böylece yer yaratılır. Ardından kişi ikinci emirle tekrar suya girip tekrar çıkartır. Bu sefer tanrı, yer kabuğunu yaratır. Ancak kişi, kendisi için de toprak yaratmak için bir miktar toprağı ağzında saklamıştır. Bu esnada ağzındaki toprak saklayamayacağı şekilde büyür. Bunun üzerinde tanrıdan yardım ister ve ağzından toprağı atar. Böylece küçük tepeler oluşur. Dünyanın 6 günde yaratılışı ardından, bir gün istirahatten sonra tanrı neler yarattığına bakar ve 9 ayrı dünya ve cehennemi yaratmış olduğunu görür. Bunların hepsine idare etmesi için yöneticiler atar.

İnsanın yaradılışı konusunda da ilk insan, kilden yaratılır ve ilk insan Erlik’tir. Ancak Erlik, Tanrıdan daha yüksek olmak istediği için düşman olur. Böylece tanrı Mandı-Şire ve 7 insanı daha yaratır. Ardından insanları yönetmesi için May-Tere yaratılır.

Türeme Efsanesi

Türk Mitolojilerinde türeme efsanesi, yaradılıştan farklıdır. Yaradılış efsanesi dünya ve tüm insanların yaratılmasını anlatırken, türeme belirli Türk kavimlerinin yaratılmasını anlatmaktadır.

Göktürk efsanelerinde Göktürklerin ataları, düşmanları tarafından yenilgiye uğrar ve ardından katliama uğrarlar. Bu katliamdan yalnızca kolları ve bacakları kesilen bir çocuk kalır. Ancak çocuk, dişi bir kurt tarafından kurtarılır ve beslenir. Kurt bir süre sonra çocuktan hamile kalınca eski düşmanları çocuğu öldürmek ister. Ardından çocuk ölse de, kurt kaçarak kurtulur. Bir süre sonra 10 çocuk doğurur. Bu çocuklardan biri hükümdar seçilir ve bu çocuk ve diğer çocuklardan Göktürkler türer.

Bir diğer türeme efsanesi de şu şekilde anlatılmaktadır. Oğuz Kağan, bir gün ava gider ve bir ağaç kovuğunda oturan bir kız görür. Kız, çok güzeldir. Oğuz Kağan, onu gördükten sonra sever ve alır. Kız, bir süre sonra hamile kalarak 3 çocuk doğurur.

Bir cevap yazın