unsurları

Türk Mitolojisi ve Unsurları

Türk Mitolojisi, içerisinde pek çok efsane, tanrı-tanrıça ve unsur barındırmaktadır. Eğer Türk Mitolojisini merak ediyorsanız, yazımızda bu engin mitoloji hakkında bilmeniz gereken bazı bilgileri derledik. Keyifli okumalar…

Türk Mitolojisinde Tanrı, Tanrıça ve Ruhlar

Türk Mitolojisinde adı geçen pek çok tanrı, tanrıça ve ruh bulunmaktadır. Bunlardan bazıları şunlardır.

Gök Tanrı

Türk Mitolojisinde bulunan tanrılar arasından Gök Tanrı, en önemli tanrılardan bir tanesi olup, ezeli ve ebedi olduğuna inanılmaktadır. Gök Tanrı genel olarak gökte oturduğu kabul edilmektedir ve evreni yarattığı düşünülmektedir. Yaratma işini yaptıktan sonra tanrı göğe çekilmiştir. Buna karşılık insanlar uzaklaşmış değildir. Kendini temsil etmekte olan tanrıları yeryüzüne göndermiştir. İnsanlar zor durum ile karşılaştıkları zaman ona dua etmiştir. Orhun yazıtları, Gök Tanrıdan “Türk Tanrısı” olarak bahsetmektedir.

Gök Tanrı yaşamsal mutluluğu ve talihi insanlara verir. Kozmolojik ve toplumsal düzeni sağlayarak, ona kurbanlar sunulur. Hükümdar, Gök Tanrı’nın yeryüzündeki temsilcisidir ve tanrının ona kut verdiğine inanılmaktadır.

Ülgen

Bir İyilik tanrısı olarak kabul edilen Ülgen güneş, ay ve yıldızlardan da ötelerde yaşamaktadır. Altın kaplı bir sarayı ve altın kaplı bir tahtı bulunmaktadır. Göğün 7, 9 ya da 16. Katında oturduğu söylenmektedir. Ülgen’e kurban vermek oldukça önemlidir. Böylece 3, 6, 9 veya 12 yılda bir kez tören yapılarak üç yaşında bir kısrak kurbanı verilirdi.

Ezeli ve ebedi olarak kabul edilmiş olan Ülgen, aynı zamanda insanın ve dünyanın yaratılmasında başrolde yer almaktadır. Ülgen, yıldızları idare etmekte atmosfer olaylarını da düzenlemektedir. İnsanların yaşayacak oldukları yerleri o yaratmıştır.

Yayık

Yayık, insanları kötülüklerden koruyan ve hayat veren ruhtur. Tanrı Ülgen tarafından gönderilmektedir. Bu nedenle insanlar ve Ülgen arasında elçi gibi bir görevi de yer almaktadır.

Utkucı

Utkucı, şamanın sunduğu kurbanı Ülgen’e ileten ve aynı zamanda Ülgen’in de elçisi olduğuna inanılan bir ruhtur. Utkucu yeryüzüne inmediği için şamanı gökte karşılar, dileklerini alır ve Ülgen’e iletmektedir.

Umay

Umay, anne ve çocuklar ile ilgili olan bir tanrıça veya ruh olarak kabul edilmektedir. İnanışlara göre Umay her zaman çocuk ile beraberdir. Çocuk ile beraber olduğunun göstergesi de çocuğun uyku esnasında gülmesidir. Umay çocuktan ayrılınca çocuk ağlamaya başlar. Umay’ın ayrılması uzun sürerse çocuk hastalanır. Bu durumda Umay’ın geri gelmesi için şaman çağırılır.

Ana Maygıl ile Ak-Ene

Altay Türkleri tarafından, Ülgen’e yaratma gücünü ve ilhamını veren iki dişi ruh olarak kabul edilmektedirler.

Türk Mitolojisinde Hayvanlar

Türk Mitolojisinde yer alan önemli bazı hayvanlar bulunmaktadır. Bunlar şunlardır.

Ejderha

Türk Mitolojisinde olduğu kadar Türk sanatında da görülmekte olan Ejderha, gök ile yer-su unsurlarına bağlıdır.  Türklerde Erken dönemlerde ejderha; refah ve kuvvet simgesi olarak görülmüştür. Ancak sonraki dönemlerde ejderha yenilen kötülüğün bir simgesi hâline gelmiştir. Çin kaynakları bazı yerlerde Hunların ejder festivali düzenlediğini belirtmektedir.

Türk kozmolojisinde yer ve gök ejderhaları vardı. Yer ejderhası bahar dönemlerinde yerin altından çıkarak gökyüzüne gidiyor, bulutlara karışarak yağmur yağmasını sağlıyordu. Böylece bereket ve bolluk da oluşuyordu. Buna ek olarak ejderha, Türk takviminde yıl isimlerinden de birisini oluşturmaktadır. Uygur döneminde ise bir çift ejderhanın gök çarkını çevirdiğine inanılmakta ve yarı insan-yarı ejder olan ejder hanlardan da söz edilmektedir.

Kartal ve Avcı Kuşlar

Kartal, özellikle Şamanist uygulamalarda kullanılmakta olan önemli bir hayvandır. Dünya ağacının tepesinde Gök Tanrı ya da Şamanı ifade eden bir kartal da yer almaktadır. Gök unsuruna dâhil olan Kartal, olumsuz kavramlara karşı iyi unsurları temsil etmektedir. Aynı zamanda hükümdarlığı ve kuvveti de simgelemektedir.

Kurt

Hem yer, hem de gök unsurlarıyla ilişkili olan kurt, devletin ve hükümdarlığın simgeleri arasında yer almaktadır. Ak kurt gök unsuru ve temizlik, erdeme; kızıl kurt yer unsuruna ve şiddete; kara kurt ise yeraltı unsuruna ve kötülüğe, karşı durulamayacak kuvveti göstermektedir.

Aslan

Gök unsurlarına bağlı olan aslan, iyi-kötü, aydınlık-karanlık gibi kavramlardan olumlu olanı göstermektedir. Simge olarak da savaşın, zaferin, iyinin kötüye galip gelmesinin ve kuvvetin göstergesi olmuştur. Aslan postu ve yelesi bir yiğitlik göstergesi kabul edilmiştir.

Kaplan

Türklerde alpliğin simgelerinden biri olan kaplan, aynı zamanda gücün ve yiğitliğin de göstergeleri arasında bulunmaktadır. Zıt kavramların birbirleriyle olan mücadelesinde kaplan, tıpkı aslan gibi olumlu olan tarafa karşılık gelmektedir. Budizm’in etkisiyle beraber kaplan, fedakârlık simgesi olarak da görülmeye başlanmıştır.

At

Şaman törenlerinde at, şamanı gökyüzüne çıkaran binek olup, aynı zamanda bir kurban hayvanıdır. Aynı zamanda Gök Tanrının simgelerinden de bir tanesi olarak görülmektedir. Çin kaynakları, Hunların her yıl dağda göğe bir at kurbanı sunduğunu belirtmektedir. Göğe sunulan bu kurbanlarda beyaz at, yere sunulan kurbanlarda ise kara at kullanılmaktadır.

Budizm ile beraber beyaz at Buda’nın bir simgesi olmuş, Budizm’in 7 cevherinden biri kabul edilmiş ve güney yönü olduğu düşünülmüştür. Yine takvimde bir yıl adı olarak yerini korumaya devam etmiştir.

Geyik

Geyik, şamanın törenlerde suretine büründüğü hayvanlardan bir tanesini oluşturmaktadır. Geyiğin boynuzları, nazara karşı kullanılmıştır.

Balık

Göl, nehir gibi yerlerin kıyılarında yaşayan Türkler için bir bolluk simgesi olan bu hayvan, evlilikte ise mutluluğun ve üremenin bir sembolüdür.

Boğa

Yer unsuruyla ilgili olan Boğa, bir alplik, hükümdarlık ve kuvvet simgesidir. Boğa, kurbanlardan yere sunulan kurbanlar kategorisine girmektedir. Erlik’e sunulan kurbanlarda kara bir boğa verilmektedir.

Fil

Türk Mitolojisinde Fil, Budizm etkisiyle gelişmiştir. Beyaz fil, Buda’nın simgesidir.

Deve

Mitolojide bir alplik simgesi olarak kabul edilen deve, Çin kaynaklarına göre göğe ibadet etmek için yapılan toplanmalarda, düzenlenen yarışlarda da kullanılmaktadır.

Horoz ve Tavuk

Bu hayvanların kötü ruhları kovma simgesi olduğu düşünülmektedir. Türklerde altın tavuk hükümdar ailesinin, gümüş tavuk ise hükümdar ailesinden olmayan soyluların simgesidir. Aynı zamanda Türk takviminde de bir yıl ismidir. Horoz cesaret, savaşçılık, dürüstlük gibi anlamları taşımaktadır.

Kaplumbağa

Çin ve Hint ilişkileri sonucu gelişen kaplumbağa simgesi, gök ve yer unsurlarına karşılık gelmektedir. Uzun ömrü ve sabrından dolayı güçlü hayvanlardan biri olarak kabul edilmektedir.

Koyun, Koç ve Keçi

Koyun ile beyaz koç, Gök Tanrıya verilen kurbanlar arasında yer almaktadır. Ancak bu hayvanlar yere de kurban verilebilmektedirler. Kötü ruhları kovmak için de kurban edilmektedirler. Bu hayvanlardan koyun, 12 hayvanlı Türk takviminde adı geçen hayvanlardan da birisidir.

Maymun

Bu hayvan, Budizm’e geçişten sonra büyük önem kazanan hayvanlardan bir tanesidir. Ayrıca maymun, 12 hayvanlı Türk takviminde bir yıl adı olarak da geçmektedir. Budizm’de Buda’nın maymun kral olarak doğduğundan da bahsedilmektedir.

Köpek

Şamanist ayinlerde güçlü şamanlar kurt ve kartal gibi hayvanlara bürünürken, zayıf şamanlar köpeğe bürünmektedirler. Ölüme işaret eden bu hayvan, bazı Türk topluluklarında cenaze esnasında kurban edilmektedir ve genellikle olumsuz anlamlar taşımaktadır.

Tavşan

Türk Mitolojisinde tavşan fazla geçmemekle beraber, ak tavşan göğe, kara tavşan ise yer unsuruna bağlı sayılmıştır. Ek olarak tavşan, Türk takviminde de yıl ismi olarak yer almaktadır.

Bir cevap yazın