Türk Mitolojisi

Türk Mitolojisi Oluşumu ve Tarihi

Mitolojiler, bir milletin dini inançlarını ve inandıkları değerleri gösteren, içerisinde söz konusu toplumun yapısından görüşlerine kadar pek çok unsur içeren önemli kaynaklardır. Mitolojilerde o milletin yaratılış hakkında ne düşündüğünü, varsa türemenin nasıl olduğunu ele almaktadır. Bunları ele alırken inanılan tanrı ve tanrıçalar da dolaylı olarak anlatılmış olur. Bu tanrı ve tanrıçaların etrafında da kutsallık verilebilen farklı unsurlar oluşabilmektedir. Mitolojik hikâyeler okunduğunda ait olduğu millete veya o döneme ait bazı atıflar, görüşler yer alabilmektedir.

Mitolojilerin tarihi, eski çağ tarihine kadar inan derin bir tarihe sahiptir. Bu nedenle yeryüzünde hangi millet olursa olsun mitolojinin başladığı tarih verilememektedir. Belirttiğimiz üzere Mitolojinin nasıl ve ne zaman oluşmaya başladığı da halâ bir soru işaretidir. Yazılı kaynaklardan ve arkeolojik kazılardan hareketle mitolojik unsurlara rastlanmaktadır. Türk Mitolojisi de bu nedenlerle başlangıç tarihi verilememektedir. Bu yazımızı Türk Mitolojisinin oluşumu ve tarihi için ayırdık.

Türk Mitolojisi Oluşumu

Mitolojilerin nasıl oluştuğu hakkında öneriler olmakla beraber kesin bir görüş yoktur. Bazı yazarlar yaşanan ancak zamanla unutulan olayların mitoloji olduğunu, bazıları hayâl gücü ile bağlantılı olduğunu, bazıları da hükümdar ve dini liderler tarafından çeşitli amaçlar doğrultusunda desteklendiğini söylemektedir.

Türk Mitolojisi, Türk topluluklarında genel olarak aynı veya benzer olarak işlenmiştir. Ancak farklı Türk topluluklarının, farklı mitolojik öğeler barındırdığı da görülmektedir. Bunun en büyük nedeni, Türklerin göçebe olmasından dolayı geniş bir alana yayılmış olmalarıdır. Bu durum, farklı kavimlerle de iletişime olanak sağlamış, böylece kültür alışverişi sonucunda zaman içerisinde mitolojik farklılıklar oluşmuştur. Mitolojik farklılıklarda Türk topluluklarının yaşadığı coğrafya da, mitolojiyi şekillendiren önemli etmenlerden olmuştur.

Türk Mitolojisi, Eski çağlardan başlayarak uzun yıllar boyunca meydana getirilmiştir. Meydana gelmesinde Türklerin hayat koşulları, ekonomileri ve felsefi görüşleri büyük rol oynamıştır.

Türk Mitolojisi Tarihi

Mitolojinin oldukça eski olduğundan bahsetmiştik. Türk Mitolojisi de şekillenmeye Eski çağlardan başlamıştır. Ancak bu dönemde Türklere ait yazılı belgeler oldukça kısıtlı olup, bunlar arasında mitolojik konular da yer almamaktadır. Ancak bu, Eski çağda Türk Mitolojisinin oluşmuş olmadığını göstermez. Bu dönemde Türk topluluklarının inandıkları bir inançtan ve mitolojiden kesinlikle söz edilebilir.  Türk toplulukları olan İskitlere ait kurgan kazılarında bazı öğelere rastlanmıştır. Bu öğeler arasında at gömüleri ve farklı hayvanlar da görülmektedir.  Bu unsurların Türk Mitolojisinde önemli yeri olduğu bilindiği için, İskitler de benzer inançlardan dolayı bu harekette bulunmuş olmalıdırlar. Zira Eski Türklerde, ölünün bu eşyaları öldükten sonra da kullanacağına inanıldığı için ölüyle aynı mezara koyulmuştur. Bu nedenle bu öğeler, topluluğun inandıkları değerleri ve inançları da simgelemektedir.

Türk Mitolojisine ait yazılı kaynakların Çin arşivleri ile başladığı söylenebilmektedir. Böylece Hunlar ile Türk Mitolojisine ait çeşitli bilgiler de ele geçirilmeye başlanmıştır. Bundan sonra tarihler ilerledikçe Çin kaynakları da daha fazla bilgi vermeye başlamıştır. Böylece Türklerin kutsallık verdiği hayvanlar, şaman uygulamaları ve daha pek çok mitolojik konu açıklanabilmektedir. Böylece Eski çağlarda yaşayan Türklerin, arkeolojik kazı sonuçlarına göre mitolojisine de oldukça kısmî de olsa ışık tutulmaktadır.

Göktürk dönemine gelindiğinde kitabeler, mitolojik unsur bakımından oldukça zengin bir kaynak olmaktadırlar. Uygur döneminde de mevcut olan farklı efsaneler ve Budizm’in etkisi Türk Mitolojilerinde de güzel bir şekilde görülmektedir. Mitoloji, insanların ve kültürün de gelişerek devam etmesiyle ilerlediği söylenebilir. Zira Türkler arasında her ne kadar bazı mitolojik farklılıklar olsa da Türk Mitolojisi belirli ana hatlara sahiptir ve diğer olaylar bu hatlar etrafında oluşmaktadır. Ana hatlar, temel olarak Türk gelenek ve görenekleriyle ilgilidir.

Ancak Türk Mitolojisi derlenmesi oldukça geç dönemlerde, yabancı bilim adamlarının da katkılarıyla gerçekleşmiştir. Bilim adamları Rusya, Moğolistan gibi yerlerde gezerek halâ Şamanizm ve Tengricilik inançlarını sürdüren Türk topluluklarını bularak, çeşitli zorlu ve uzun araştırmalar ile Türk Mitolojisini derlemişlerdir. Örneğin Altay ve Yakut Mitolojileri bu derlemelere en güzel örneklerdir. Çin kaynaklarının da çevrilmeye başlamasıyla Türk mitolojisi güzel bir şekilde ortaya konmuştur. Bugün artık arkeolojik kazılarda bulunan Türklere ait buluntular ile Türk Mitolojisi karşılaştırılarak, yorumlamalar yapılmaktadır.

Bir cevap yazın