Mitoloji türleri

Mitoloji Türleri

Mitoloji türleri; mitolojinin doğuşundan sonra her uygarlıkta farklı şekillerde eserler ortaya çıkmıştır. Mitoloji kelimesi Yunanca kökenli bir kelimedir. Mitoloji; bazı konularda bir halka ya da bir grup topluluğa anlatılmış, sözlü ya da yazılı hikayeleri inceleyen bilim dalıdır.

Mitoloji geniş bir döneme hakim olup zaman içerisinde pek çok uygarlıklarda etkisini göstermeye başlamıştır. Mitoloji genellikle evrim, tanrılar, doğa üstü yaratıklar ya da var oluş üzerine mitoslar yer almaktadır. Her uygarlık mitolojinin başka bir yönü ve konusunu ele almıştır. Bu durum mitoloji türlerinin oluşmasına sebep olmuştur.

İskandinav Mitolojisi

Mitoloji türleri arasında yer alan İskandinav mitolojisinde pek çok tanrıya birden inanış bulunmaktaydı. Ayrıca İskandinav halkı cinlere, kehanetlere, rüzgara ve ateşe inanmaktalardı. En önemli tanrılarından bir tanesi ise Buri’ydi. Tanrılar yalnız kalmamak için kendilerine eş yaratmış ve çocuk sahibi olmuşlardır.

Tanrıların çocukları olan en önemli üç tanrı ise Odin, Ve veVili’dir. Bu tanlılar arasında Odin oldukça saygı gören bir tanrı halini almıştır. Odin tanrılar içerisinde en güçlü tanrılardan biridir ve bunu bilen İskandinav halkı Odin’e fazlasıyla güven duymuşlardır. İskandinav mitolojisinde hikayelerde ana tema genellikle dinler ve inanışlardır. Mitoloji hikayelerinde bütün canlı türlerinden önce var olan Ginnungagap denilen boşluğun olduğu düşünülmektedir. İskandinav mitolojisinde önemli sayılabilecek dünyalar ise Midgard, Vanaheim, Jötunheim, Alfheim, Helheim’dir.

Çin Mitolojisi

Çin mitolojisi M.Ö 12. Yüzyılda ortaya çıkmıştır. Çin mitolojisi yazılı eserlerinde öne çıkan temalar yaradılış efsaneleri, folklorik öğeler, halk söylenceleri ve tarihi olaylar yer almaktadır. Mitoloji türleri arasında oldukça farklı bir yere sahip Çin mitolojisinde evrenin bir yumurta içerisinde yer aldığı düşünülmektedir. İnanışa göre evren içerisinde her şey karanlıkta iken Pengu ortaya çıkarak evrenin yumurtasını kırmayı başarmıştır. Yumurtanın kırılmasında sonra hikayeye göre üst kısım Yangı yani gökyüzünü, alt yumurta kırığı ise Yini yani yeri oluşturmuştur.

Çin mitolojisinde Yang ve Yin birbirlerini tamamlamışlardır. Bu iki kavramın dünyayı ve insanlığı dengelediği düşünülmektedir. İnanışa göre bu denge bozulduğunda insanlarda hastalık ortaya çıkmaya başlayacaktır. Pengu yumurtayı kırdıktan sonra ölmüştür ve onun ölmesiyle denizler, göller, ormanlar oluşmuştur. Çin mitolojisinde en önemli tanrı olarak Yeşim imparatoru kabul edilmiştir. Bu imparatorun tüm kozmosu yönettiğine inanılmaktadır. Çin mitolojisi arasında önemli yere sahip diğer tanrılar ise Yan Wang, Dragon King, Caishen, Nezha, NiuLang, Nüwa ve ZaoShen’dir.

Sümer Mitolojisi

Sümer mitolojisi mitoloji türleri arasında en çok din ve bilim konularının yer aldığı bir türdür. Sümerler Mezopotamya’da önemli bir egemenlik sürmüştür. Hakimiyetleri süresince bu bölgede panteon tanrılarını bulan ilk kavim olarak bilinmektedir. Sümerlerde sayısız tanrı yer almaktadır. Çünkü onların inanışına göre her bir hareketin sorgulanabilmesi için bir tanrıya ihtiyaç vardır. Çok tanrıya sahip Sümerlerde tanrılar tamamen insanlara benzemekteydi. Tanrıların insanüstü özellikleri bulunmaktaydı. İnsanlar her eylemleri yerine getirirken tanrılardan yardım alarak ona göre hareket ederlerdi.

Sümerler yaratılışlarında ilk olarak denizin var olduğunu düşünmüşlerdir. Daha sonra deniz ile yer birleşerek dağları oluşturmuşlardır. Tanrılar insana benzediğinde ise hava tanrısı ortaya çıkmıştır. Hava tanrısı yer ile göğü ikiye bölmüştür. Yeri Anu, göğü ise  ele geçirmiş ve tanrı olmuşlardır. Sümer mitolojisinde en yaygın mitoslar Babil sürgünü, Gılgamış destanı ve Tevrat anlatıları olarak bilinmektedir. Sümer kavminin en önemli tanrıları arasında ise Anu, Enlil, Enki, Nimmah, Nanna, Utu, Ecem ve İnanna’dır. Her bir tanrının farklı eylem için hakimiyeti bulunmaktadır.

Hitit Mitolojisi

Hitit mitolojisi genellikle Hatti, Hurri ve Mezopotamya kaynaklarından etkilenen mitoloji türleri arasında yer almaktadır. Hititler yaşadığı tüm bölgelerde birçok tanrı ve tanrıçaya tapmışlardır. Bu nedenle mitolojide bin tanrılı halk olarak da isimlendirilmektedir. Hitit mitolojisinde en önemli tanrılardan bir tanesi panteon olarak bilinen fırtına tanrısıdır.

Fırtına tanrısı insanlığa emirlerini önemli bir doğa olayı olan fırtına yolu ile verirdi. Hititlerde en önemli tanrılardan bir tanesi ise Dişil’dir. Bu tanrıça güneş tanrısı olarak bilinmektedir. Dişil tanrıçası arz tanrıçası olarak bilinmekte olup, insanlık ona istekleri ve dileklerini sunmuşlardır. Hititlerde tanrılar genellikle doğa olaylarını oluştururlardı. Buna göre Tanrılar isteyince gidebiliyorlar, gittiklerinde ise bu durumdan doğa olayları olumsuz etkileniyordu.

Hitit din kültürü ve mitolojisinde büyüye oldukça önem verilmektedir. Özellikle gerçekleşmesini istedikleri günlük her olayda direkt olarak büyüye başvurulmaktaydı. Hititlerde önemli tanrıçalar arasında Kubapa, Hepat ve Vuruşemu yer almaktadır. Mitoloji türleri arasında önemli yere sahip Hitit mitolojisinin etkilerini halen Çorum Hattuşa’da görebilmek mümkün olacaktır.

Yunan Mitolojisi

Yunan mitolojisi, mitoloji türleri arasında önemli yere sahip bir türdür. Mitolojinin temelinin bu mitoloji ile atıldığını söyleyebilmek mümkün olacaktır. Yunan mitolojisi yalnızca söylemlerle kalmayıp Yunan dilinde gövdesinin oluşturulmasını sağlamıştır. Bu mitoloji türü kendinden sonra gelen uygarlıkların mitolojide kendilerinden büyük ölçüde etkilenmelerine sebep olmuştur. Yunan mitolojisinde toplamda farklı 8 tanrı ve 4 tanrıça bulunmaktadır.

Yunan mitolojisine göre evren bir Khaos yani boşluk olarak adlandırılmaktaydı. Sonrasında Gaia olarak bilinen toprak ana ve Uranus adı verilen gökyüzü birleşerek yeryüzünü oluşturmuştur. Yunan mitolojisinin en önemli tanrılarından bir tanesi Zeus’tur. Zeus gökyüzü ve hava olaylarını düzenleyen bir tanrıdır. Bunun yanı sıra tanrıların ve insanlığın babası olarak adlandırılmaktadır. Diğer önemli tanrılar ise Poseidon, Apollon, Hades, Ares, Hermes ve Athena’dır. Yunan mitolojisinde yer alan en önemli tanrıçalar ise Artemis ve Afrodit olarak bilinmektedir. Mitoloji türleri arasında oldukça önemli bir konuma sahip Yunan mitolojisi edebiyat, sanat, resim gibi birçok sanat dalını önemli ölçüde etkilenmiştir.

Türk Mitolojisi

Mitoloji türleri içerisinde yer alan tüm mitoslarda ana tema din inancı, sosyal ve kültürel konulardır. Türk mitolojisinde yalnızca Tengricilik değil, manihizm, zerdüşlük ve Budizm dininin de izleri yer almaktadır. Türk mitolojisinde en önemli tanrılardan olan gök tanrı, asıl yönetici tanrı olarak bilinmektedir. Kayra han tanrısının ise güneşi yönetiyordu. Gök tanrıdan sonra en güçlü tanrıçanın İtikad olarak bilinir ve bu tanrıçanın canlıların anası olduğuna inanılırdı.

Umay tanrıçası ise doğurganlığın ve bereketin simgesi olarak görülmekte ve tüm insanlık ona fazlasıyla saygı duymaktaydı. Üç boynuzu vardı ve doğacak çocukları belirleyerek dünyaya gelmelerini sağlamaktadır. Türk mitolojisi içerisinde yer alan pek çok mitos günümüzde halen önemli bir yere sahiptir.

Pers Mitolojisi

Pers mitolojisi mitoloji türleri arasında daha arka planda kalmış bir mitoloji çeşididir. Bu mitolojide karakterler iyi ve kötü olmak üzere 2’ye ayrılmışlardır. Kötü insanlar yeryüzünde iyiliğin kazanmasını istememiş ve sürekli kötülük için savaşmışlardır. Pers mitolojisinde önemli tanrılardan bir tanesi AesmaDaeva’dır.

Şiddet ve savaşın temsili olarak bilinmektedir. Asman tanrısı ise gökyüzü olaylarını düzenleyen tanrıdır. Vata tanrısı ise rüzgar tanrısı olarak bilinmekte ve insanlara rüzgar olayları ile yön göstermekteydi. VonuManah iyi bir tanrı olup bilgeliği temsil eden ve hayvanları insanlıktan koruyan bir tanrıdır. Pers mitolojisine konu olan diğer tanrılar ise Anahita, atar, baga, dena ve izha tanrılarıdır.

Bir cevap yazın